De Amsterdamse lampen fabriek Raak is opgericht in de midden jaren 50 door de van Philips afkomstige Carel Lockhorn, samen met een aantal andere oud Philipsmedewerkers. W at opvalt is dat er nog steeds veel medewerkers zijn die met veel liefde en bevlogenheid terug denken aan die Raak tijd, Lockhorn moet een inspirerend leider zijn geweest. De jaren 50 Raak lampen lijken sterk op Philips en Hala lampen.

Begin jaren 60 kwam Frank Ligtelijn, geboren 1933, docent edelsmeden aan de Kunstacademie in Arnhem. Ligtelijn ontwierp in 1961 de vloerlamp Globe, de lamp was raak getroffen en was het begin van het kenmerkend Raak gezicht. Er kwamen andere Globe lampen, hanglamp en wandlamp. Het mooie van de Globe was de bol, niet van plastic maar van glas, blank of fume, afkomstig van het Duitse Pfeil & Putzler. Het is kenmerkend voor Raak, mooie goed afgewerkte materialen. Raak kreeg veel meer internationale allure dan bijvoorbeeld Hala, Hiemstra, Dijkstra, Anvia, meer design, goede vormgeving heette dat. Daar staat tegenover dat Raak ook wat steriel aandoet, klinisch, hoewel, niet helemaal waar, Raak heeft ook behoorlijk wat absurde lampen, maar “cosy” is het eigenlijk nooit. Dit is ook wel weer goed begrijpelijk, Raak produceerde vooral voor projectinrichtingen, verzekeringskantoren, banken, bejaardentehuizen, zelfs ken ik een kerkje in Renswoude met Fuga, zie hier onder,  aan de muur, de orgelpijpen zijn daar helemaal op hun plek. Als je voor projectinrichtingen gaat dan kom je al vlot op een wat zakelijker uitstraling.

De naam Raak is geen afkorting maar duidt gewoon op goed gevonden, lang gezocht maar hier is het Raak. De merknaam Raak was in de jaren 60 en 70 erg bekend, jammer genoeg niet als lampenfabriek maar als limonadefabriek, de ouderen herinneren zich vast nog wel de raak limonade. De architecten wisten Raak wel te vinden maar ook Raak wist de architecten vinden met hun lichtarchitectuur.

Ook een groot succes was de serie Fuga, op orgelpijpen gelijkende lampen, met twee fittingen aan de uiteinden. Je hebt ze in alluminium en koperkleur, 1, 3 of 5 voudig en in verschillende groottes, 40 cm hoog en zeldzaam,   cm hoog. Onwerpster is de Finse

Begin jaren 70 kwam Hermian Sneyders de Vogel naar Raak, leerling van Ligtelijn aan de Arnhemse kunstacademie, zij ontwierp een aantal bekende lampen, punt/komma, jin/yang in de strakke gepolijste Raak stijl , zie de diapresentatie hieronder. Ook een groot succes en een waar collectors item is bolide, zeer goed het begin jaren 70 tijdperk weergevend. Zie hieronder, de eerste foto. Jammer genoeg willen de louvres bij de lamp nog wel eens verkleurd zijn door de hitte van de lamp maar het blijft een erg mooi tijdsbeeld.

Een vloerlamp globe kost 175 euro, let op de drie rubbertjes op de ronde stang waar de bol op ligt, en let op de glasrand, die hoort gaaf of zo goed als gaaf te zijn.

Fuga klein, 40 euro per pijp, fuga groot 100 euro per pijp.

In 1960 duikt de naam Hiemstra evolux op.  De naam Hiemstra komt in de dertiger jaren al voor in de verlichtingsindustrie samen met de naam Evenblij, Niek Hiemstra en Evenbij waren zwagers, die voor de oorlog met door Hiemstra geerfd geld een verlichtingsfabriek hadden opgezet, in Delft, bij de Calve. De samenwerking liep spaak een paar jaar na de oorlog. De jakhals Frank Evenblij uit “de wereld draait door” is een kleinzoon van de eerste Hiemstra en Evenblij vennoot.

Na de breu k met Evenblij  vind je de naam Hiemstra terug in combinatie met verschillende handelshuizen, bijvoorbeeld de technische unie, het bedrijf Hiemstra heeft veel gezwalkt.

Het belang van de technische unie was in de voordeur met de lampen bij de architect er in, en door de achterdeur een hele boel kabels, contacten, stekkers, stoppen, daar was het het handelshuis werkelijk om te doen.

De naam Hiemstra evolux heeft bestaan van 1960 tot 1975. De ontwerpers waren Benno Pettersen, Ilona Kormendy, Jan van Giels, Leo Rutjens, vermoedelijk de ontwerper van de rechtse lamp op de foto, en Emile Raaiman.  Evolux komt van evolutie in licht.

Op het kantoor werkte ook Kees Lodders, de zwager van Chubby Checker, come on let’s twist again,  broer van zijn vrouw Ria Lodders. De naam Chubby Checker komt overigens van Fats Domino, beiden Vet Spelletje.

De hiemstra evolux lampen, ik ken wat staande lampen en wandlampen,  konden gekocht worden in de toonzaal van Hiemstra in Amsterdam, de fabriek stond in de jaren 60 in Amsterdam  aan de Keizersgracht, en in de toonzalen van Gispen, je vindt het Gispen logo ook altijd in hun advertenties terug. Wat het verband tussen Hiemstra en Gispen is, ik weet het niet. In elk geval maakte Hiemstra gebruik van het netwerk van Gispen, en de lampen pasten natuurlijk ook prima bij de rietveld en cordemeijer stoeltjes.

De informatie heb ik van Frank Hiemstra, zoon van Niek, die samen met zijn broers altijd in het licht heeft gezeten, hoeveel mensen kunnen dat zeggen? Maar meer in de technische en zakelijke kant, Frank heeft de xenon autolamp (mede) ontworpen.

Mijn dochter heeft een Hiemstra op haar studentenkamer, altijd handig zo’n vader. Ik probeer haar ervan te overtuigen dat bij een dergelijke lamp ook een kledingwijze hoort, zie advertentie, maar ze wil er nog niet aan.

Prijs van de staande lampen, 150 voor de rechtse, in zwart en grijs, tot 350 voor de meest linkse. Deze is overigens topzwaar, valt makkelijk om, maar bij Hiemstra ging het ontwerp voor het praktisch gebruik, een goede instelling mijns inziens. Ze zijn het waard, prachtige tijdsbeelden. In 1965 kostten ze circa 115 gulden, ook niet weinig.

Raak Chartres

Reageerd Piet Hein Eek in 1990 op de hang naar perfectie door meubelen van sloophout te maken, Raak deed dit ruim 20 jaaar eerder met hun lampen lijn Chartres, niet van sloophout maar van rafelig schijnbaar willekeurig gedrapeerd glas.

Het zijn prachtige lampen, de foto doet ze geen recht.

De linker is 36 cm oog, de rechter 33 cm.

Ze zijn genoemd naar de gebrandschilderde ramen van de kathedraal van Chartres, soms mist er aan de lampen een stukje glas, maar omdat er niet gestreefd is naar perfectie is dit niet zo erg.

Twee mannen die de jaren 60 vorm hebben gegeven. Als je alleen naar de typografie van hun namen kijkt weet je al wat ze ontwrpen hebben, bolle ronde vormen, groot, plastic.

Als er iets typerends is voor de lampen van de jaren 50 dan zijn het wel de metalen kapjes op stengels. De kapjes hadden een kleurtje, vaak primair, rood, geel weinig blauw, zwart en wit.

De absolute koning van de gekleurde kapjes op stengels was de italiaan Gino sarfatti voor arredoluce. Googled u die naam maar eens.

Maar in Nederland hadden we een kroonprins, J.J.M. Hoogervorst voor het almelose anvia. Anvia is een afkorting voor Algemene Nederlandse Verlichtings Industrie Almelo.  Ik weet verder eigenlijk weinig van deze ontwerper en deze fabriek, alleen dat ze heel creatieve lampen in de jaren 50 en 60 hebben gemaakt.

Eigenlijk altijd van metaal, de basis zal dus wel een metaalwerkplaats geweest zijn. Misschien dat er oud werknemers zijn die me wat kunnen mailen.

Hieronder zien we twee ANVIA lampen, een elleboog lamp van Hoogervorst en een heel vroege spinnenlamp van Hoogervorst. Verder is ANVIA beroemd om zijn hengellampen, aan de muur, plafond of vloer, het kapje aan de stengel heeft een contragewicht waardoor je hem alle kanten kan opdraaien.

De lampen van anvia hebben humor en zijn heel kenmerkend voor het nieuwe materiaalgebruik na de tweede wereldoorlog. Prijzen ellebooglamp 100 euro, spinnenlamp geen idee.

Anvia spinnenlamp

Anvia ellebooglamp